สนธิสัญญาคุ้มครองการลงทุนทวิภาคี (Bilateral Investment Treaty - BIT) ระหว่างไทยและกลุ่มประเทศยุโรป: สิทธิประโยชน์ความคุ้มครองสินทรัพย์และระงับข้อพิพาทสากล ปี 2026

ความสำคัญของสนธิสัญญาคุ้มครองการลงทุนทวิภาคี (BIT) ต่อนักลงทุนยุโรปในไทย

ในการเข้ามาจัดตั้งนิติบุคคลและการลงทุนระยะยาวในประเทศไทย นักลงทุนและบรรษัทข้ามชาติจากทวีปยุโรปมักเผชิญกับข้อจำกัดตาม พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ภายใต้การกำกับดูแลของ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) อย่างไรก็ดี ประเทศไทยได้จัดทำ สนธิสัญญาคุ้มครองและส่งเสริมการลงทุนทวิภาคี (Bilateral Investment Treaties - BITs) ร่วมกับหลายประเทศในกลุ่มสหภาพยุโรปและยุโรปตะวันตก เช่น สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี, สมาพันธรัฐสวิส, สหราชอาณาจักร, ราชอาณาจักรเนเธอร์แลนด์, สาธารณรัฐฝรั่งเศส และราชอาณาจักรสวีเดน ซึ่งสนธิสัญญาเหล่านี้ถือเป็นกฎหมายระหว่างประเทศที่ให้ความคุ้มครองสิทธิในทรัพย์สินและเงินลงทุนเหนือระดับกฎหมายภายในทั่วไป ตามแนวทางของ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา

การเข้าใจกลไกของสนธิสัญญา BIT ช่วยให้นักลงทุนยุโรปสามารถวางโครงสร้างการถือหุ้น การโอนเงินทุนข้ามแดน และการบริหารความเสี่ยงจากนโยบายรัฐได้อย่างมั่นคงสูงสุดตลอดอายุการประกอบกิจการ

4 เสาหลักความคุ้มครองตามสนธิสัญญา BIT (Core Protection Standards)

สนธิสัญญาคุ้มครองการลงทุนทวิภาคีระหว่างไทยและประเทศในยุโรป มีเสาหลักความคุ้มครองที่สำคัญ 4 ประการที่สร้างความเชื่อมั่นแก่นักลงทุนต่างชาติ:

• 1. การปฏิบัติอย่างเป็นธรรมและเท่าเทียม (Fair and Equitable Treatment - FET): รัฐบาลไทยต้องปฏิบัติต่อนักลงทุนยุโรปด้วยความโปร่งใส ปราศจากการเลือกปฏิบัติ และไม่เพิกถอนใบอนุญาตหรือเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบอย่างไม่เป็นธรรมที่กระทบต่อความคาดหวังอันชอบธรรม (Legitimate Expectations)
• 2. การปฏิบัติเยี่ยงคนชาติและชาติที่ได้รับความอนุเคราะห์ยิ่ง (National Treatment & MFN): ได้รับการปฏิบัติที่ไม่ด้อยกว่านักลงทุนสัญชาติไทยหรือนักลงทุนจากประเทศที่สามในสถานการณ์เดียวกัน
• 3. การคุ้มครองจากการเวนคืนทรัพย์สินโดยมิชอบ (Protection against Expropriation): รัฐบาลจะไม่เวนคืนหรือยึดทรัพย์สินของนักลงทุน ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม เว้นแต่จะเป็นไปเพื่อประโยชน์สาธารณะ ถูกต้องตามกระบวนการกฎหมาย ไม่เลือกปฏิบัติ และต้องจ่ายค่าชดเชยที่เป็นธรรม รวดเร็ว และประเมินตามราคาตลาดจริง (Prompt, Adequate and Effective Compensation)
• 4. เสรีภาพในการโอนเงินทุนและผลประโยชน์กลับประเทศ (Free Transfer of Funds): การันตีสิทธิในการแลกเปลี่ยนและโอนเงินทุน ผลกำไร เงินปันผล ค่าสิทธิ (Royalties) และเงินจากการขายสินทรัพย์กลับประเทศยุโรปได้อย่างเสรีตามอัตราแลกเปลี่ยนตลาด

ตารางเปรียบเทียบสนธิสัญญา BIT สำคัญระหว่างไทยและกลุ่มประเทศในยุโรป

รายละเอียดข้อตกลงทวิภาคีกับประเทศคู่ค้าหลักในยุโรปมีความแตกต่างกันในรายละเอียดข้อบังคับและกลไกสิทธิประโยชน์:

กลไกการระงับข้อพิพาทระหว่างรัฐและนักลงทุนต่างชาติ (ISDS ผ่าน ICSID / UNCITRAL)

จุดเด่นที่สำคัญที่สุดของสนธิสัญญา BIT คือกลไก Investor-State Dispute Settlement (ISDS) ซึ่งเปิดโอกาสให้นักลงทุนเอกชนชาวยุโรปสามารถฟ้องร้องรัฐบาลไทยได้โดยตรงต่อ อนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศ (International Arbitration) เช่น ศูนย์ระหว่างประเทศเพื่อการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการลงทุน (ICSID) หรือศาลอนุญาโตตุลาการตามกฎระเบียบ UNCITRAL หากรัฐบาลไทยออกนโยบายหรือคำสั่งทางปกครองที่ละเมิดข้อสัญญา BIT โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งพาเพียงศาลไทย

สำหรับโครงการลงทุนขนาดใหญ่ การเชื่อมโยงสิทธิประโยชน์ตามสนธิสัญญา BIT เข้ากับบัตรส่งเสริมการลงทุนจาก สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ช่วยสร้างความมั่นคงทางกฎหมายระดับสากลได้อย่างสมบูรณ์แบบ

บริการจัดโครงสร้างการลงทุนและการใช้สิทธิประโยชน์ BIT โดย Regis Consultant

ที่ปรึกษากฎหมายและการค้าระหว่างประเทศเพื่อกลุ่มทุนยุโรป

ทีมงาน Regis Consultant มีความเชี่ยวชาญในการวิเคราะห์สนธิสัญญา BIT การจัดโครงสร้างนิติบุคคลผ่านประเทศคู่สัญญา (Treaty Shopping & Corporate Structuring) เพื่อให้นักลงทุนยุโรปได้รับความคุ้มครองทางกฎหมายสูงสุด

ดูรายละเอียดได้ที่ บริการจดทะเบียนบริษัทต่างชาติ ตรวจสอบ บริการบัญชีและภาษี ตรวจสอบ อัตราค่าบริการ หรือ ติดต่อทีมที่ปรึกษากฎหมายสากล